زنان سرپرست خانوار به عنوان فقیرترین افراد، یکی از مهم­ ترین اقشار آسیب­ پذیر جامعه هستند که مقدار قابل توجهی از جمعیت جامعه را تشکیل می دهند. این قشر به دلیل چند نقشی بودن و نیز وظیفه مهم تأمین معاش خانوار از اهمیت ویژه­ ای در گفتمان­ ها و برنامه­ ریزی­ های توسعه برخوردار هستند. توانمندسازی و ارتقاء سطح کمی و کیفی زندگی آنان، می­ تواند زمینه ­ های کاهش فقر، کاهش نابرابری جنسیتی، گسترش استقلال اقتصادی اجتماعی و غیره را فراهم نماید. پژوهش حاضر باهدف طراحی الگوی توانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار در استان ایلام و با بهره­ گیری از روش تحقیق مطالعه موردی انجام شده است. جامعه آماری شامل کارشناسان آگاه در زمینه توانمندسازی زنان در ادارات و سازمان­ های مختلف استان است. با استفاده از نمونه ­ گیری نظری و مصاحبه عمیق با 28 کارشناس، داده ­ ها تا رسیدن به اشباع تئوریک گردآوری شدند. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات، از روش نظریه زمینه ­ ای استفاده شد. نتایج نشان داد که تعداد 43 مفهوم در مرحله کدبندی باز، 7 مقوله محوری در مرحله کدبندی محوری و یک مقوله هسته ­ ای در مرحله کدبندی گزینشی به دست آمده اند. کارشناسان مذکور، معنای نوین توانمندسازی اقتصادی زنان مذکور را در اصلاح و تغییر الگوی سنتی توانمندسازی و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش و شناسایی حلقه­ های زمینه­ ساز به منظور رسیدن به الگوی نوین ساماندهی مشاغل خانگی و کارآفرینی خانوادگی ویژه بانوان سرپرست خانوار دانستند.

طرح مساله: زنان سرپرست خانوار بخش مهمی از شهروندان کشور را تشکیل می دهند. در راستای توانمندسازی شهروندان برای نیل به جامعه مطلوب توجه به این قشر نیز حائز اهمیت است. در این مقاله سعی شده است عوامل اثرگذار بر توانمند شدن زنان سرپرست خانوار شناسایی شده و راهنمای مسوولان در بهبود کیفیت زندگی و شهروندی آن ها باشد. در پژوهش حاضر آموزش، مهارت آموزی، طرح های خوداشتغالی، سهام عدالت، وام و کمک های غیرنقدی متغیر مستقل و توانمندسازی متغیر وابسته هستند.روش: روش انجام تحقیق به صورت پیمایشی بوده و نمونه آماری شامل زنان سرپرست خانوار است که با شهرداری تهران، کمیته امداد و سازمان بهزیستی در شهرهای کرج و تهران در تعامل بوده اند و 240 پرسش نامه توسط آنان تکمیل شده است. به منظور تعیین روایی ابزار اندازه گیری از روایی سازه و تحلیل عاملی استفاده شد. در سنجش پایایی الفای کرونباخ توانمندسازی زنان 0.92 و عوامل موثر 0.89 محاسبه شد و از همبستگی اسپیرمن و مدل معادلات ساختاری به منظور تحلیل آماری استفاده است.یافته ها: تحلیل ها نشان داد که بین متغیرهای مستقل و توانمندسازی و نیز بین خود متغیرهای مستقل همبستگی وجود دارد. به این مفهوم که تقویت یکی بر تقویت دیگر عوامل تاثیر دارد. مدل علی نشان داد که فرضیه های 1 و 3 پذیرفته شدند. یافته ها نشان دهنده آن است که آموزش و طرح های خوداشتغالی موجب بروز احساس توانمندی در زنان سرپرست خانوار می شود.نتایج: زنان سرپرست خانوار به دلیل داشتن نقش های متعدد فرصت آموزش ندارند و معمولا در مقایسه با دیگر زنان از تحصیلات کمتری برخوردارند از این رو آموزش تاثیر مثبتی بر خانواده آنها دارد. همچنین اغلب، بزرگ ترین مشکل زنان سرپرست خانوار مشکل اقتصادی است از این رو هر اقدامی برای کاهش این مشکل مفید خواهد بود.

با وجود نقش انکارناپذیر زنان در دستیابی به توسعه روستایی پایدار و توجه به این که توانمندسازی کلید توسعه پایدار است، شواهد نشان می ­دهد که موانع پرشماری فراروی توانمندسازی زنان روستایی به ­ویژه در بعد اقتصادی قرار دارد. از این رو، پژوهش پیمایشی حاضر با هدف واکاوی عوامل بازدارنده توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش، تمامی زنان 15 سال به بالا در روستاهای شهرستان طارم بودند (N=14415) که از بین آن ها یک نمونه 375 نفری از طریق روش نمونه ­گیری طبقه ­ای با انتساب متناسب انتخاب شد. ابزار پژوهش برای گردآوری داده ­ها پرسشنامه بود که روایی محتوایی آن از سوی اعضای هیئت علمی دانشگاه زنجان و کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان تأیید گردید. به ­منظور بررسی پایایی پرسشنامه پیش آزمون انجام گرفت که مقدار آلفای کرونباخ برای مقیاس ­های اصلی پرسشنامه در حد قابل قبول بود. داده ­های گردآوری شده با استفاده از نرم ­افزار آماری SPSSWin26 تجزیه و تحلیل شدند. یافته ­های توصیفی نشان داد که میانگین­ های دو شاخص اصلی به کار برده شده جهت سنجش توانمندی اقتصادی زنان روستایی شامل میزان تحرک اقتصادی و قدرت تصمیم گیری اقتصادی، پایین­ تر از سطح متوسط بودند. علاوه بر این، یافته ­های تحلیل عاملی حاکی از آن بود که پنج عامل استخراج شده شامل ضعف پشتیبانی و محدودیت­ های ساختاری، ضعف روحیه کارآفرینانه، بی اعتمادی و تعصبات اجتماعی نابجا، طردشدگی و رانده شدن به حاشیه و ضعف شایستگی ­های حرف ه­ای، 61/5 درصد از واریانس کل «عوامل بازدارنده توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی» را تبیین کردند. یافته­ های تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که هر پنج عامل اشاره شده اثر منفی و معنی­ داری بر میزان توانمندی اقتصادی زنان روستایی داشتند. در نهایت، یافته ­های این پژوهش با کمک به شناخت بهتر وضعیت زنان روستایی از نظر شاخص ­های توانمندی اقتصادی و واکاوی عمیق ­تر عوامل بازدارنده فراروی آن ها می ­تواند نهاده­ های اطلاعاتی مفیدی را در اختیار برنامه­ ریزان و سیاست گذاران جهت طراحی و اجرای مداخلات اثربخش در راستای توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی قرار دهد.

توانمندسازی اقتصادی زنان با حقوق بشر و عدالت اجتماعی مرتبط بوده و برای توسعه انسانی بسیار مهم است. برنامه توسعه سازمان ملل متحد نشان داده است که توانمندسازی اقتصادی زنان نقش مهمی در از بین بردن تبعیض جنسیت و توسعه پایدار دارد همچنین افزایش توانمندی اقتصادی زنان از طریق دسترسی و کنترل منابع ارزشمند، تاثیرات مثبتی بر رفاه زنان و نسل آینده دارد و از این رو، توانمندسازی اقتصادی زنان به سرمایه انسانی و قابلیت های انسانی نیز کمک می کند. مطالعه حاضر باهدف تاثیر دسترسی مالی بر میزان توانمند سازی اقتصادی زنان در کشورهای خاورمیانه با استفاده از داده های تابلویی طی سال های 2004 الی 2018 و روش گشتاور های تعمیم یافته (GMM) انجام گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد که توانمند سازی اقتصادی با بهبود دسترسی مالی افزایش می یابد به گونه ای که با افزایش 1 درصدی در تعداد شعب بانک های تجاری میزان توانمند سازی اقتصادی به اندازه 37/0 درصد افزایش می یابد همچنین متغیرهای امید به زندگی، تحصیلات و هزینه های زندگی رابطه مثبت و معنادار و متغیر تولید ناخالص داخلی سرانه رابطه معنادار و منفی با توانمند سازی اقتصادی دارند لذا پیشنهاد می شود که دولت ها، سازمان ها و افراد سیاستگزار تدابیری را در جهت تسهیل و بهبود و افزایش اهدای وام های خود اشتغالی برای زنان در جهت فعال سازی آن ها در جامعه و بازار کار بیندیشند همچنین با ارایه برنامه هایی در جهت افزایش سطح سواد و دانش زنان جامعه و با اجرای طرح ها و برنامه های توسعه ای و در مجموع با ارایه خدمات جامع در جهت افزایش سلامت و طول عمر زنان، توانمندی اقتصادی زنان را بهبود بخشند.

پژوهش حاضر به دنبال بررسی عوامل بازدارنده و تسهیل کننده توانمندسازی اقتصادی زنان روستایی است. این تحقیق از نوع کاربردی و روش تحقیق آن، پیمایش است که در آن با استفاده از نمونه گیری انتساب متناسب تصادفی، تعداد 256 نفر از زنان روستایی شهرستان همدان انتخاب شدند. ابزار تحقیق، پرسشنامه است که روایی آن با بهره گیری از نظرات اساتید رشته توسعه روستایی دانشگاه تهران، کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی و زنان روستایی شهرستان همدان تایید شد و پایایی آن نیز با استفاده از فرمول کرونباخ - آلفا (a>0.82) محاسبه گردید. عوامل تسهیل کننده توانمندسازی اقتصادی با استفاده از روش تحلیل عاملی در پنج عامل و عوامل بازدارنده در چهار عامل دسته بندی گردید. نتایج نشان می دهد مهمترین مولفه های تاثیرگذار بر تسهیل توانمندسازی اقتصادی زنان، سه عامل (مشارکت اقتصادی، انسجام خانوادگی و آگاهی اجتماعی) است و مقدار واریانس تجمعی تبیین شده توسط این سه عامل، 55.87 می باشد. مهمترین موانع تاثیرگذار بر توانمندسازی اقتصادی زنان نیز شامل چهار مولفه (فردی - روانشناختی، مشارکت اقتصادی، زیرساختاری، اجتماعی - نهادی) است که مقدار واریانس تجمعی تبیین شده توسط این چهار عامل نیز 51.60 می باشد.